Hikâye
Truva Savaşı'nın kısa hikâyesi
Troya Savaşı kısaca: altın elma, Helen, Akhilleus, Hektor ve tahta at; antik kaynakların anlattıkları ve atladıklarıyla birlikte.
Troy'u Viator'da rezerve edin ↗Tek paragrafta savaş
Wikipedia, Truva Savaşı'nı Yunan mitolojisinde MÖ on üçüncü veya on ikinci yüzyılın başlarına tarihlenen efsanevi bir çatışma olarak tanımlar. Şiirlerin Akhalar olarak adlandırdığı Yunanlılar, Truva prensi Paris'in Sparta kralı Menelaus'un karısı Helen'i kaçırmasının ardından Truva şehrine karşı savaştı. Menelaus'un kardeşi Agamemnon sefere öncülük etti ve şehri on yıl boyunca kuşattı. Birçok kahramanın ölümünün ardından şehir bir hileyle düştü. Tüm hikâyeyi tek bir antik metin anlatmaz; hikâye çeşitli şiirlerden ve sonraki yazarlardan bir araya getirilmiştir.
Altın bir elma ve üç tanrıça
Mit, savaştan önce bir düğünle başlar. Kavga tanrıçası Eris, davetli listesinden çıkarılmış ve en güzele verilmek üzere aralarına altın bir elma atmıştı. Hera, Athena ve Aphrodite elmayı sahiplendi ve Zeus, karar vermesi için Paris'i seçti. Her tanrıça bir rüşvet teklif etti ve Aphrodite en güzel ölümlü kadın olan Sparta'lı Helen'i teklif etti. Paris elmayı ona verdi. Wikipedia, İlyada'nın bu yargıya yalnızca kısaca değindiğini, daha ayrıntılı bir anlatımın ise yalnızca fragmanları ve bir özeti günümüze ulaşan kayıp bir şiir olan Kypria'da yer aldığını belirtir.
Akhilleus ve tartışma
İlyada tüm savaşı anlatmaz. Son yılın kısa bir bölümüne ve Akhilleus'un öfkesine odaklanır; Agamemnon'la tartışmasından Hektor'u öldürmesine kadar. Agamemnon, Akhilleus'a ait bir esir olan Briseis'i aldı ve Akhilleus öfkeyle savaştan çekildi. Yoldaşı Patroklos onun zırhını giyerek onun yerine savaştı ve Hektor tarafından öldürüldü. Bu kayıp, Akhilleus'u savaşa geri döndürdü. Şiir geleneksel olarak Homeros'a atfedilir ve yirmi dört bölüme ayrılmıştır.
Hektor, Truva’nın şampiyonu
Hektor, Kral Priamos ile Kraliçe Hekabe'nin ilk oğlu ve Truva ordusunun komutanıdır. Wikipedia onu Truva'nın en büyük savaşçısı olarak nitelendirir. Andromakhe ile evlidir ve oğulları Astyanaks'tır. Akhilleus onu şehir kapılarının dışında teke tek dövüşte öldürür ve cesedini bir savaş arabasının arkasında sürükler. Ardından Priamos cesedi fidye ile geri alır ve İlyada'nın son dizeleri Hektor'un cenazesine ayrılmıştır. Birçok okur, şiirin Yunanlıların öldürdüğü adamı onurlandırarak sona erdiğini düşünür; bu yüzden Troy gibi bir gösteride taraf seçmek göründüğünden daha zordur.
Ahşap at
Savaşın en bilinen imgesi attır ve bu at İlyada'da yer almaz. Wikipedia, Odysseia'nın attan kısaca söz ettiğini, Epeius'un Athena'nın yardımıyla yaptığı tahta at olarak andığını ve Vergilius'un Aeneis'inin en ayrıntılı anlatımı sunduğunu söyler. Vergilius'ta Yunanlılar, on yıl süren sonuçsuz bir kuşatmanın ardından devasa bir at inşa eder. Sinon, Truvalıları bunun Athena'ya bir adak olduğuna ikna eder, rahip Laocoön buna karşı uyarır ve Cassandra'nın uyarısı kulak ardı edilir. Hediye getirseler bile Yunanlılardan korkulması gerektiğine dair dize Laocoön'a aittir.
Girit hikâyenin içinde
Girit'in mitolojide bir yeri var. Wikipedia, Idomeneus'u seksen kara gemiyle Girit ordularını Truva Savaşı'na götüren Giritli bir kral ve komutan olarak tanımlıyor ve İlyada'da Yunan generallerin ilk safları arasında yer alıyor. Daha sonraki bir gelenek, eve dönüş yolunda gemisinin bir fırtınaya yakalandığını ve Giritlilerin onu sürgüne gönderdiğini söyler. Girit'teki bir Truva Savaşı gösterisinin kulağa geldiği kadar uzak olmamasının bir nedeni de budur: ada kendi kralını savaşa göndermişti.
Mit, şiir ve tarih
Wikipedia, Truva Savaşı'nın tarihselliğinin açık bir soru olarak kaldığını ve birçok bilim insanının masalın tarihsel bir özü olduğuna inandığını söylüyor. Günümüz Türkiye'sindeki Hisarlık'ta yapılan kazılar, Truva'nın orada olduğu iddiasını destekliyor; bu görüş artık çoğu bilim insanı tarafından kabul ediliyor. İlyada'nın yazılışı büyük ölçüde MÖ sekizinci yüzyılın sonlarına yerleştiriliyor. Yaklaşık MÖ 675'e tarihlenen bir saklama küpü olan Mikonos vazosu, tahta atı gösteren en eski nesnelerden biridir; yani hikâye, şiirden yaklaşık bir yüzyıl içinde bile resmediliyordu.
Bu kimler için değil
Bu rehber bir özet, bir okuma listesi değil. İlyada'nın kendisini istiyorsanız bir çeviri okuyun; eser Truva'nın düşüşüyle değil, Hektor'un cenazesiyle sona erer. Ve buradaki her bölümü bir akşam yemeği gösterisinin sahneleyeceğini umuyorsanız beklentilerinizi gözden geçirin. Bir gösteri sahnelerini seçer; yapımın kendi sayfaları da bir sahne listesi değil, kahramanları, tanrıları ve tanrıçaları, Yunanlar ile Truvalılar arasında bir seçimi ve oyunları anlatır.
Kaynaklar